Neogotyk

Gotyk jako styl chrześcijański stał się inspiracją ideową dla bardzo licznych architektów projektujących kościoły katolickie i protestanckie, wznoszone do początku XX w. Powstawały liczne naśladownictwa katedr francuskich (H. Ferstel, kościół Wotywny w Wiedniu, 1856-79; Ch. Gau, kościół Św. Klotyldy w Paryżu, 1845), ale również budowle mniejsze, o skomplikowanym, odmiennym od wzorów średniowiecznych układzie przestrzennym (F. Schmidt, kościół Matki Boskiej Zwycięskiej w Wiedniu, 1868-75; T. Talowski, kościół w Kamieniu, 1896-1900). Charakter rycerski po-zwolił na wznoszenie zamków i siedzib arystokratycznych w formach neogotyckich, tak w celu podkreślenia starożytności rodu, jak i przywiązania do dawnego porządku państwowego i społecznego (H.Ch. Jussow, Lowenburg w Kassel-Wil-helmshóhe, 1793-98; F.A. Stiller, zamek Hohenzollern, 1850-67). W Polsce neogotyckie formy rezydencji miały podkreślić polskość podległych zaborcom ziem, uwypuklając średniowieczne korzenie zamieszkujących je rodów oraz wskazując na istnienie w przeszłości niepodległego państwa, np. przez dekorację rzeźbiarską (H. Marconi, pałac w Dowspudzie, 1822). Budowle te często mieściły zbiory pamiątek narodowych (zamek w Kórniku, 1845-60). Była to tradycja wywodząca się od Domu Gotyckiego w Puławach I. Czartoryskiej (Ch.P. Aigner, 1809). Pojawiały się też próby uczynienia z gotyku stylu narodowego. Tak było w Niemczech, poczynając od eseju J.W Goethego O niemieckiej architekturze (1772); wyrazem tej koncepcji były zabiegi na rzecz dokończenia budowy katedry w Kolonii (S. Boisseree). Wykazanie przez E.E. Viollet-le-Duca ok. połowy XIX w. francuskiego rodowodu stylu pozwoliło dostrzec w nim styl narodowy również we Francji.