Muzyczny romantyzm

W okresie romantyzmu muzyka ujawniła swoje najrozmaitsze aspekty: była przede wszystkim wyrazem uczuć w ich pełnej skali odcieni, zogniskowanych wokół centrum - miłości; promieniowała intensywnym, romantycznym pięknem. Przejawiały się w niej wzniosłość i powaga, ale także żart, ironia, groteska, sarkazm. Muzyka przedstawiała, w całej rozciągłości i przejmująco sugestywnie, znamienny dla romantycznego odczuwania świata stan - topos Wędrówki. Manifestował się w niej bezpośrednio aktywne strony żudzkiego życia: energia, siła, wola, czyn, choć równej mierze skłaniała się ona w stronę medytacji, kontemplacji i modlitwy. Znamienna dla muzyki dramaturgia formy muzycznej stanowiła odwzorowanie dramatyzmu ludzkiej egzystencji. )im "dzianiem się" muzyka romantyzmu była zdolna sugestywnie przedstawiać, niejako konkretyzować słuchowo sytuacje graniczne ludzkiej egzystencji: cierpienie, winę, walkę, śmierć, jak też przejmująco dawać wyraz, przyrodzonemu ludzkiej kondycji, tragizmowi. W tym wszystkim była wspaniałą manifestacją siły romantycznej wyobraźni, intensywnego poczucia fantazji, fantazyjności, fantastyki. Wreszcie ujawniła jeszcze jedną, odkrytą i uwydatnioną przez kompozytorów XIX w. (inspirowanych może ówczesnym zafascynowaniem przeszłością), szczególnie frapującą właściwość: swoim "dzianiem się", rozgrywaniem, dźwiękową konkretyzacją utworów muzyka przedstawia współczesność - to, co jest tu i teraz, a zarazem jest zdolna przywracać przeszłość - przez stylizacje, archaizacje, nawiązywania do dawnych form, gatunków, stylów, sposobów komponowania muzyki. Dla romantyków, podobnie jak dla kompozytorów epoki baroku, muzyka była sztuką symboliczną, swego rodzaju językiem. Kompozytorzy romantyczni pytali więc na nowo: "Co muzyka znaczy? Do jakiej rzeczywistości mogą odnosić się jej formy? Co mogą oznaczać jej elementy, części, całostki? Jaka jest siła sugestii dźwiękowego symbolu?" W przeciwieństwie jednak do muzyki baroku, muzyka romantyzmu nie wytworzyła uniwersalnego systemu (językowego) skonwencjonalizowanych figur znaczeniowych. Język dźwiękowy romantyków był nieporównanie bardziej swobodny, fantazyjny i zindywidualizowany. A przeświadczenie o symboliczno-znaczeniowym charakterze muzyki zaowocowało, znamienną dla romantycznej świadomości, zasadą motywu przewodniego coś znaczącego.